تبلیغات
استاره سو(فرهنگ وهنر مازندران) - فریم‏ پایگاه اسپهدان باوندی کجاست؟(1)

فریم‏ پایگاه اسپهدان باوندی کجاست؟(1)

جمعه 19 فروردین 1390 07:19 ب.ظ

نویسنده : سیدرحیم موسوی ساروی
ارسال شده در: تاریخ وتمدن مازندران ،

چراغعلی اعظمی سنگسری

پروفسور George.C.Miles رئیس موزهء انجمن سکه‏ شناسی‏ آمریکا در مقاله‏ ای که تحت‏ عنوان«مسکوکات باوندیان‏ تبرستان»در کتاب«ایران و اسلام»در سال 1971 منتشر نموده نوشته است:پریم یافریم نام ضرابخانه‏ ای‏ که در سکه‏های ذیل از آن یاد شده دژی بوده است در کوههای‏ قارن در دامنه‏های شمالی دماوند در جنوب آمل.جای این دژ که‏ پایگاه و خزانه ی شاهزادگان‏ باوندی بوده بدرستی معلوم‏ نیست.

پاول چاسانوا معتقد بود که این دژ همان فیروزکوه است‏ که در راه تهران به ساری واقع است و نظر خود را با شیوایی و بتفصیل نگاشته است،اما این عقیده را باید شواهد باستانشناسی تأیید نماید.

 

مینورسکی در کتاب حدودصفحه ی 387 فریم را که در آن کتاب«پریم» گفته شده در حوالی شعبه غربی رود تجن دانسته است.(1)

اینک با ذکر مقدمه‏ای درباره ی باوندیان که به پادشاهان جبال مشهور و دارای لقب اسپهبد بودند،(2)معلوم می داریم که فریم در کجای تبرستان قرار گرفته است.شجره ی نسبت باوندیان به قباد اول شهریار ساسانی(499-531 میلادی) پدر انوشیروان عادل می رسد.او در سال 529 میلادی فرزند دیگر خود کیوس‏ را بحکومت مازندران گماشت.کیوس پس از هفت سال فرمانروایی در سال 536 میلادی درگذشت و بعدها خسرو انوشیروان(531-579)زرمهر را به فرمانروایی مازندران منصوب‏ کرد.خاندان زرمهر بمدت یکصد و ده سال یعنی تا حدود 685 میلادی برابر 66 هجری بر قسمتی از مازندران حکومت کردند.(3)

در سال 665 میلادی برابر 45 هجری یعنی 129 سال پس از مرگ کیوس‏ و 14 سال پس از کشته شدن یزدگرد سوم آخرین شهریار ساسانی مردم بخشی از تبرستان«باو»را که از نوادگان کیوس بود بفرمانروایی خود برگزیدند و مرگ و زندگی خود را باو سپردند.(4)«باو»بمدت 14 سال یعنی تا سنه 59 هجری‏ بر آن نواحی فرمان راند و فرزندان او که مشهور به«آل باوند»و«ملوک جبال»می باشند تا سال 750 هجری در سه دوره بافترتی کوتاه در فواصل دوره‏های‏ اول و دوم و سوم با نام باوندیان کیوسی،اسپهبدی و کینخواری بر طبرستان‏ فرمانروائی کردند.از برخی از آنان که نام برده می شوند مسکوکاتی از زر (دینار)و سیم(درهم)بدست آمده است:

الف-باوندیان کیوسی 45-466 هجری

1.رستم بن شروین(353-369 هجری)اولین شهریاری از ایرانیان است‏ که«علی ولی الله»را زینت سکه نموده و این افتخار را نصیب خود ساخته است. بی‏مناسبت نیست بدانیم با اینکه پادشاهان بویه‏ای نیز از شیعیان امیر المؤمنین‏ علی علیه السلام بودند برای رعایت احترام خلفای عباسی فقط بذکر نام آنان‏ بر سکه‏های خود اکتفا می کردند.

سکه‏ای از رستم بن شروین در Cabinet des Me?dailles پاریس موجود است که در اولین سال حکومت او در فریم به سیم ضرب شده است که عبارت پشت‏ آن باین شرح است:

الله-محمد رسول الله-علی ولی الله(‏5)

2.شهریار بن دارا(358-396-هجری)سکه‏ای از او در Ashmolean Museum آکسفورد انگلستان موجود است که در فریم در سال 376 هجری ضرب شده‏ است.نگارنده ی این مقاله با استناد سکه‏ای که از شهریار در اختیار دارد معتقد است که پدر شهریار،رستم بن شروین بوده اما چون بعد از برادر خود«دارا» ابن رستم به فرمانروایی رسیده است مورخین اشتباها تصور کرده‏اند فرزند او بوده است.بنظر میرسد که سکه او را در آکسفورد درست نخوانده باشند.به عقیده ی نگارنده سالهای حکومت باوندیان و شجره ی نسبت آنان با انطباق با سکه‏های آنان باید مورد تجدید نظر قرار گیرد.مرحوم پروفسور«سموئیل- اشترن»استاد دانشگاه آکسفورد نیز پس از اطلاع از سکه ی نگارنده در نامه‏ای‏ به وی نوشته است:«.....سکه شهریار بن رستم جالب است.من کاملا با نظر شما موافقم که با پیدایش مسکوکات و سایر مدارک موثق مکررا ثابت شده است‏ فهرست فرمانروایان سواحل دریای کاسپیان قابل اعتماد نیست....» (6)

ب-باوندیان اسپهبدی 466-606 هجری.

1.از شهریار بن قارن(466-504 هجری)که اولین فرمانروای‏ اسپهبدی و دارای لقب«حسام الدوله»بوده در سالهای اخیر سکه‏هائی‏ بدست آمده که کلا به زر است و در زمان سلطنت رکن الدین ابو المظفر بر کیارق‏ (487-498 هجری)و غیاث الدین ابو شجاع محمد(498-511 هجری) فرزندان ملکشاه سلجوقی ضرب شده است.(7)

2.علی بن شهریار(511-534 هجری)فرزند حسام الدوله‏ شهریار بن قارن و ملقب به«علاء الدوله»بوده.سکه‏های او به زر است و در زمان خلافت المسترشد باللّه(512-529 هجری)و سلطنت ابو الحارث سنجر (511-552 هجری)بن ملکشاه سلجوقی ضرب شده است و جای ضرب آن‏ باستناد سکه‏ای که در کلکسیون نگارنده است در ساری است.تاکنون‏ محل ضرب سکه‏های او نامعلوم بوده است.

3.نصرت الدین شاه غازی رستم بن علی بن شهریار بن قارن(534-560- هجری)که مورخین او را ثروتمندترین فرمانروای باوندی دانسته‏اند.او بر ری نیز حکومت داشته و نوشته‏اند یکصد و بیست هزار دینار(پول زر) خرج ساختمانهایی در«زاد مهران»در آن ناحیه کرده است.

می گویند دیناری از او که بسال 551 یا 552 هجری ضرب شده دیده‏ شده است اما اکنون معلوم نیست که این سکه در کدام موزه یا مجموعه است.(8)

ج- باوندیان کینخواری-5 63-750 هجری.

از این دوره تاکنون سکه‏ای بدست نیامده است.

جای ضرب سکه‏های زر باوندیان«سارویه»یا«ساری»فعلی و محل‏ ضرب سکه‏های سیم آنان«فریم»بوده است.

حال ببینیم فریم چگونه جایی است و کجاست:

در کتاب مازندران و استرآباد تألیف هـ.ل.رابینو ترجمهء غلامعلی وحید مازندرانی از فریم چنین تعریف شده است:«قلعه بزرگ پناهگاه قارن‏وندها که ایشان از زمان قدیم در تصرف داشتند فریم بود...»همچنین در همین کتاب ذکر شده است ابو خزیمه یکی از حکام عرب در دوره ی عباسی در آنجا نیز ساخلو گذاشته بود.(9)قارن ‏وندها یا سوخرائیان‏ لقب«جر شاه»و«ملک الجبال»داشتند و اخلاف یکی از نجیب‏ترین‏ تیره‏های هفتگانه ساسانیان بودند که مورخان عرب آنها را«اهل البیوتات» می خواندند.آنان از 50 سال قبل از هجرت تا 224 هجری که آخرین شهریار آنها مازیار در زمان معتصم خلیفه عباسی(218-227 هجری)بقتل رسید بر قسمتی از تبرستان حکومت داشتند. (10)پیداست که پس از انقراض این‏ خاندان دژ فریم بتصرف باوندیان کیوسی درآمده و چنانکه دیدیم آنان‏ باستحکام آنجا کوشیده و آن را تبدیل به یکی از ضرابخانه‏های خود نمودند.

فریم منطقه ی وسیعی است در جنوب ساری و جزیی از دودانگه ی هزار جریب(معرب هزار گری)بوده و هست و هم‏اکنون نیز به همین نام مشهور می باشد.برخی از ساکنان نواحی اطراف،آنرا«پریم»می خوانند.

هزار جریب از شمال به بلوک استرآباد و جلگه مازندران و از مشرق‏ به ساور و دامغان از جنوب به سمنان و از مغرب به فیروزکوه و سوادکوه‏ محدود است و شامل دو قسمت عمده یکی چهاردانگه و دیگری دودانگه‏ بوده و می باشد.اهالی آن مرز و بوم می گویند این ناحیه کلا به فخر عماد- الدوله پسر امام زین العابدین علیه السلام تعلق داشته و او در زمان حیات خود آنرا میان سه پسر خود تقسیم نموده باین ترتیب که چهاردانگ را به دو برادر تنی و دو دانگ بقیه را به برادر ناتنی سپرده است و بهمین دلیل مناطق مذکور چهار دانگه و دودانگه نامیده شده است.(11)


 

 

پانوشتها

1- مقاله ی«مسکوکات باوندیان طبرستان»ص 444

2-الف-کتاب مازندران و استرآباد ص 180

ب- معجم الانساب ص 286 و 287

 3-الف-معجم الانساب ص 288 و 289

ب- کتاب مازندران و استرآباد ص 178 و 179

4- کتاب مازندران و استرآباد ص 180

5- مسکوکات باوندیان طبرستان ص 445

6- الف- مسکوکات باوندیان طبرستان ص 451

ب-مقاله ی«درهم های یافت شده در اردکان»ص 220

7-الف-مسکوکات باوندیان طبرستان ص 452-456

ب- طبقات سلاطین اسلام ص 135

8-مسکوکات باوندیان طبرستان ص 458

9- مازندران و استرآباد ص 199 و 223

10- مازندران و استرآباد ص 179 و 223

11- مازندران و استرآباد ص 83 و 84

منابع:

1-The Coirage of The Ba^wandids of Tabaristan-Prof.G.C.Miles

2-کتاب مازندران و استرآباد تألیف«هـ.ل.رابینو»ترجمه ی غلامعلی وحید مازندرانی.

3-طبقات سلاطین اسلام تألیف«استانلی لین پول»ترجمه ی عباس اقبال.

4-معجم الانساب و الاسرات الحاکمه فی التاریخ الاسلامی للمستشرق زامباور.

5-Ahoard of Dirhams From Ardekan Helen W.Mitchell,Ashmolean Museum,Oxford(England).

6-نامه مورخ 31 ژوئیه 1966 مرحوم پروفسور سموئیل‏ام.اشترن‏ استاد دانشگاه آکسفورد به نگارنده.

7-یادداشتهای نگارنده از منابع محلی

8-کلکسیون سکه ی نگارنده




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: پریم ، اسپهبدان باوندی ،
آخرین ویرایش: جمعه 19 فروردین 1390 09:41 ب.ظ